‘દત્ત સાહેબ હોત તો’, બુલડોઝરની કાર્યવાહી બાદ સુનીલ દત્તની યાદમાં લોકો ભાવુક થયા, નેતાઓ પર ઉઠાવ્યા સવાલ – મતદાન સમયે

નવી દિલ્હી: મુંબઈના બાંદ્રામાં ઝૂંપડપટ્ટી પર બુલડોઝરની કાર્યવાહીએ સુનીલ દત્તની યાદોને તાજી કરી દીધી છે. જ્યારે બાંદ્રા પૂર્વના ગરીબ શહેરમાં રેલવેની જમીન પર બનેલી ઝૂંપડપટ્ટીઓ તોડી પાડવામાં આવી ત્યારે લોકોએ કોઈ વર્તમાન નેતાને નહીં પણ સુનીલ દત્તને યાદ કર્યા. દત્ત સાહેબને ગુજરી ગયાને લગભગ બે દાયકા થઈ ગયા છે, પરંતુ તેઓ આજે પણ બાંદ્રાના ગરીબો માટે મસીહા બનીને જીવિત છે. આજે તેમની ગેરહાજરી એ લોકો સૌથી વધુ અનુભવી રહ્યા છે જેઓ મુંબઈમાં વહીવટીતંત્રની કાર્યવાહીને કારણે બેઘર થઈ રહ્યા છે. (ફોટો સૌજન્ય: Instagram@bombaybasanti)

સુનીલ દત્તની ઈમેજ માત્ર એક ફિલ્મ સ્ટારની જ ન હતી, પરંતુ તેઓ મુંબઈના સૌથી નબળા વર્ગો માટે ઢાલ બનીને ઊભા રહેતા રાજકારણી હતા. અમારી સહયોગી વેબસાઈટ ‘News19 English’ના અહેવાલ મુજબ, સુનીલ દત્તે વર્ષ 1984માં રાજનીતિમાં પ્રવેશ કર્યો હતો, ત્યાર બાદ તેઓ પાંચ વખત સાંસદ બન્યા હતા. તેઓ હંમેશા ઝૂંપડપટ્ટીના રહેવાસીઓના અધિકારો માટે લડ્યા, પછી ભલેને આ માટે તેમને મધ્યમ વર્ગ અને કર ચૂકવતા નાગરિકોની નારાજગીનો સામનો કરવો પડ્યો હોય. તેમના સમય દરમિયાન, તેમને ઝૂંપડપટ્ટી સંરક્ષણની કટ-ઓફ તારીખ વધારવા માટે શ્રેય આપવામાં આવે છે, જેના કારણે લાખો લોકોને છતની કાનૂની ગેરંટી મળી.
(ફોટો સૌજન્ય: Instagram @ vintage.bollywood.x)

સુનીલ દત્તની સંવેદનશીલતાનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ ‘નરગીસ દત્ત નગર’ છે. 1981 માં તેમની પત્નીના મૃત્યુ પછી, તેમણે બાંદ્રા રિક્લેમેશન નજીક એક ઝૂંપડપટ્ટીનું નામ તેમના નામ પર રાખ્યું. શરૂઆતમાં તે એક નાનો વિસ્તાર હતો, પરંતુ ધીમે ધીમે તે મુંબઈની સૌથી મોટી અને સંવેદનશીલ મત બેંકમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો. જો કે આ વિસ્તાર વિવાદોમાં પણ ઘેરાયેલો હતો. ટીકાકારોએ કહ્યું કે લાગણીના નામે ગેરકાયદેસર અતિક્રમણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું, જેના કારણે શહેરની સરકારી જમીનો ઓછી થઈ ગઈ. (ફોટો સૌજન્ય: Instagram @ vintage.bollywood.x)

સુનીલ દત્તને પણ તેમની ‘ગરીબના મસીહા’ ઇમેજના કારણે રાજકારણમાં નુકસાન સહન કરવું પડ્યું હતું. 2004ની ચૂંટણીમાં તેમની જીતના માર્જિનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. બાંદ્રા અને ખારના જાગૃત નાગરિકો માનતા હતા કે દત્ત સાહેબે માત્ર ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેવાસીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને ફૂટપાથ અને ટ્રાફિક પર અતિક્રમણ જેવી કર ચૂકવતા લોકોની સમસ્યાઓને અવગણી હતી. સ્થાનિક રહેવાસી સંગઠનોએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેમના કામદારોની મિલીભગતથી ગેરકાયદે બાંધકામો વધી રહ્યા છે, જેણે બાંદ્રાનો દેખાવ બગાડ્યો છે.
(ફોટો સૌજન્ય: IMDb)

આ અઠવાડિયે, પશ્ચિમ રેલ્વેએ બાંદ્રા પૂર્વ રેલ્વે સ્ટેશન નજીકના ‘ગરીબ નગર’માં કોર્ટના આદેશ પર મોટું ડિમોલિશન શરૂ કર્યું છે. સાંતાક્રુઝ-મુંબઈ સેન્ટ્રલ કોરિડોરની નવી રેલ્વે લાઈન નાખવા માટે આ જમીન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ પ્રોજેક્ટથી મુંબઈમાં 50 નવી ટ્રેનો શરૂ થવાની આશા છે. વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે તેઓ એવા લોકોને જ હટાવી રહ્યા છે જે સર્વેમાં ‘ગેરકાયદે’ જણાયા છે, જ્યારે લાયક પરિવારોને ઘર આપવામાં આવી રહ્યા છે. (ફોટો સૌજન્ય: Instagram@golden_bollywood_days)

આ કાર્યવાહીને લઈને ગરીબ નગરના રહેવાસીઓમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષોથી અહીં રહેતા લોકો કહે છે કે ચૂંટણી આવે ત્યારે નેતાઓ મત માંગવા માટે આ ઝૂંપડપટ્ટીના ચક્કર લગાવે છે. તે સમયે તેમનું આધાર કાર્ડ અને મતદાર આઈડી તેમને ‘કાનૂની’ નાગરિક બનાવે છે, પરંતુ ચૂંટણી પૂરી થતાં જ તેઓ અચાનક ‘ગેરકાયદે’ બની જાય છે. રહેવાસીઓ આક્ષેપ કરે છે કે તેઓને કોઈ યોગ્ય સર્વે કર્યા વિના બહાર કાઢવામાં આવી રહ્યા છે અને તેમની પાસે હવે માથું છુપાવવાની જગ્યા નથી. (ફોટો સૌજન્ય: Instagram@golden_bollywood_days)

સુનીલ દત્તના જમાનામાં પરિસ્થિતિ જુદી હતી. લોકોને યાદ છે કે કેવી રીતે સોનિયા ગાંધી દ્વારા તેમણે તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી વિલાસરાવ દેશમુખને બુલડોઝર રોકવા માટે સમજાવ્યા હતા. જ્યારે પણ એરપોર્ટ પાસેની ઝૂંપડપટ્ટીમાં કટોકટી સર્જાતી ત્યારે દત્ત સાહેબ પોતે રસ્તાઓ પર કૂચ કાઢતા. આજના રહેવાસીઓ દુ:ખી છે કે વર્તમાન ધારાસભ્યો અને નેતાઓ માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર જ દેખાય છે, પરંતુ જ્યારે વાસ્તવિકતામાં મકાનો તૂટી રહ્યા છે ત્યારે કોઈ તેમની ઢાલ બનવા તૈયાર નથી. (ફોટો સૌજન્ય: IMDb)

સુનીલ દત્તનો વારસો હજુ પણ બાંદ્રામાં બે ભાગમાં વહેંચાયેલો છે. એક વિભાગ તેને અતિક્રમણને પ્રોત્સાહન આપતો હોવાનું માને છે, જ્યારે બીજો તેને પોતાનો એકમાત્ર સંરક્ષક માને છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે તેમના મૃત્યુના 20 વર્ષ પછી પણ બાંદ્રાની રાજનીતિ અને ભૂગોળમાં તેમનો પ્રભાવ સ્પષ્ટ દેખાય છે. આજે ગરીબ નગરમાં કાટમાળ વચ્ચે ઉભેલી દરેક વ્યક્તિ કહી રહી છે કે જો ‘દત્ત સાહેબ’ હોત તો કદાચ બુલડોઝરની હિંમત ન થઈ હોત. (તસવીર સૌજન્યઃ Instagram@kishore.pandey.5)