‘100 લોકો દોડીને મહિલા પાસે આવશે’, જ્યારે સ્મિતા પાટીલે સિનેમાની ‘ગંદી વિચારસરણી’નો પર્દાફાશ કર્યો

નવી દિલ્હી: સ્મિતા પાટીલે ‘ભૂમિકા’, ‘મંથન’, ‘આક્રોશ’, ‘અર્ધ સત્ય’ અને ‘મિર્ચ મસાલા’ જેવી મહાન ફિલ્મોમાં પોતાની શાનદાર અભિનય કુશળતા સાબિત કરી. તેણીએ ખુલ્લેઆમ તેના વિચારો વ્યક્ત કરવામાં ક્યારેય કોઈ સંકોચ દર્શાવ્યો નથી. સિનેમાની દુનિયામાં આજે જ્યારે પુરૂષના પરિપ્રેક્ષ્યમાં ફિલ્મો બની રહી છે, ત્યારે સ્ત્રીઓના જાતીયકરણ જેવા મુદ્દાઓ પર સ્મિતા પાટીલનો સ્પષ્ટવક્તા દૃષ્ટિકોણ ધ્યાનમાં આવે છે. આવો સવાલ તેમણે દાયકાઓ પહેલા ઉઠાવ્યો હતો.

એક સમય હતો જ્યારે ફિલ્મોને હિટ બનાવવા માટે ગ્લેમરનો ઉપયોગ મોટા હથિયાર તરીકે થતો હતો. તે સમયે પણ સ્મિતા પાટીલે ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રીની આ વિચારસરણીની ખુલ્લેઆમ ટીકા કરી હતી. પ્રેક્ષકોને થિયેટરોમાં આકર્ષવા માટે મહિલાઓના શરીરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તે તેમને પસંદ નહોતું. તેણે હંમેશા આ શોર્ટકટનો વિરોધ કર્યો.

અન્ય નાયિકાઓથી વિપરીત, સ્મિતાએ તેની કારકિર્દીમાં હંમેશા એવી વાર્તાઓ પસંદ કરી જે ડાઉન ટુ અર્થ અને સાચી હતી. તેમના દ્વારા ભજવવામાં આવેલા પાત્રો સાદા કે સુપરફિસિયલ નહોતા, બલ્કે એમાં ગૂંચવણો, નબળાઈઓ અને સાથે સાથે એક સામાન્ય માણસની જેમ અદ્ભુત શક્તિ પણ હતી. સમાંતર સિનેમા દ્વારા, તેણે મોટા પડદા પર મહિલાઓની સંપૂર્ણ નવી અને ગૌરવપૂર્ણ છબી રજૂ કરી.

સ્મિતા પાટીલ માનતા હતા કે સિનેમાનું કામ સમાજના કડવા સત્યો બતાવવાનું છે અને માત્ર ખોટા મનોરંજન પીરસવાનું નથી. તેમની સમાન પ્રામાણિકતા અને ફિલ્મો વિશેની વિચારસરણી ઉદ્યોગની માર્કેટિંગ પદ્ધતિઓ પરના તેમના નિવેદનોમાં પણ સ્પષ્ટપણે પ્રતિબિંબિત થાય છે. તે ફિલ્મોના વેચાણની નબળી પદ્ધતિઓનો સખત વિરોધ કરતી હતી.

સ્મિતા પાટીલનો જૂનો ઈન્ટરવ્યુ આજે પણ સોશિયલ મીડિયા પર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. આ મુલાકાતમાં, તેણે ફિલ્મ નિર્માતાઓની માનસિકતા પર જોરદાર પ્રહારો કર્યા, જેમણે ફિલ્મને હિટ બનાવવા માટે હીરોઇનોનો માત્ર એક વસ્તુ અથવા ગ્લેમર તરીકે ઉપયોગ કર્યો, જ્યારે પુરુષ કલાકારો પાસેથી આવી કોઈ અપેક્ષા રાખવામાં આવી ન હતી.

પોતાના મંતવ્યો વ્યક્ત કરતાં સ્મિતાએ કહ્યું હતું કે, ‘ફિલ્મોમાં હીરોને આ રીતે બતાવી શકાય નહીં અને તેનાથી કોઈ ફાયદો થશે નહીં. પરંતુ મેકર્સને લાગે છે કે જો તેઓ મહિલાને ઓછા કપડામાં બતાવશે તો સો વધુ લોકો આકર્ષિત થશે. આપણા દેશના દર્શકો પર આ વાત જબરદસ્તીથી થોપવામાં આવી છે કે ફિલ્મમાં અર્ધ નગ્ન શરીર છે, તો આવો અને ફિલ્મ જુઓ. આ વિચાર સાવ ખોટો છે.

સ્મિતા પાટીલનું માનવું હતું કે જો કોઈ ફિલ્મ સાચા દિલથી બનાવવામાં આવે અને તેમાં કંઈક સારું કહેવામાં આવે તો તે ચોક્કસ પોતાની મેળે જ ચાલે છે. ફિલ્મમાં કામ કરવા માટે આવા અશ્લીલ પોસ્ટરો કે દ્રશ્યોની જરૂર નથી. તેમની આ દૂરંદેશી વિચારસરણીએ તેમને તેમના સમયના અન્ય કલાકારો કરતા ઘણા આગળ અને વિશેષ બનાવ્યા.

સ્મિતા પાટીલનું મૃત્યુ માત્ર 31 વર્ષની વયે ડિલિવરી સંબંધિત મુશ્કેલીઓને કારણે થયું હતું. તેમનું જીવન ટૂંકું હોવા છતાં, તેમણે ભારતીય સિનેમા પર જે છાપ છોડી છે તે અમીટ છે. સિનેમાએ તેની મહિલાઓ અને તેના દર્શકોનું સંપૂર્ણ પ્રમાણિકતા સાથે સન્માન કરવું જોઈએ.